Assertief communiceren is soms een worsteling uit angst voor conflict

Assertief communiceren is voor veel mensen een dagelijkse worsteling, vaak uit angst voor conflict en de emoties die daarbij kunnen ontstaan.
Het gaat over die gesprekken die je al dagen in je hoofd voert, maar nog steeds niet hebt gevoerd.

Omdat je bang bent voor confrontaties.
Omdat je het al eens hebt geprobeerd en de ander niet fijn reageerde.
Omdat het veiliger voelt om het met iemand anders te bespreken dan met degene om wie het écht gaat — ook al lost dat niets op.

Je hebt er last van. Je voelt je grens.
En tegelijk zie je op tegen de emoties die zo’n gesprek kan oproepen.
Dus stel je het uit. Oefen je het gesprek ’s nachts in je hoofd.
En besluit je uiteindelijk: laat maar.

Andersom kennen we het net zo goed.
Je wordt gevraagd voor een gesprek met je leidinggevende en slaapt die nacht slecht.
Of iemand spreekt je onverwacht aan en ineens kun je niet meer helder nadenken.
Je reageert primair. Verdedigend. Of je klapt dicht.

Wat we eigenlijk willen, is iets heel anders.
We willen dat het gesprek goed verloopt.
Dat we kunnen zeggen wat voor ons belangrijk is, zónder de relatie te beschadigen.
Dat we gehoord worden. Dat de ander ons begrijpt.
En dat we samen verder kunnen — zonder spanning die blijft hangen.

En precies daar raakt assertief communiceren aan de kern van effectieve communicatie.

Assertief optreden bij gesprekken en confrontaties

Assertief optreden bij gesprekken en confrontaties klinkt voor veel mensen als iets groots en spannends, alsof het altijd over zware conflicten gaat.

In de praktijk gaat assertief communiceren juist over iets veel alledaagsers:
elkaar aanspreken op gedrag, zonder dat de ander direct afhaakt, in de verdediging schiet of de aanval opent.

Op het werk.
Thuis.
In vriendschappen.
In contact met familie, buren of zelfs een onbekende in de supermarkt of op straat.

Assertief optreden is misschien wel de meest voorkomende — en tegelijk meest onderschatte — vorm van effectieve communicatie.

Assertief communiceren met NLP als gereedschapskist voor effectieve communicatie

Assertief communiceren wordt een stuk begrijpelijker wanneer je NLP ziet als een gereedschapskist voor effectieve communicatie en bewustwording.

Ik zie NLP als een manier om bewust te worden van wat we automatisch doen — vooral wanneer het spannend wordt in contact met anderen, pas dan kan gedrag veranderen.

Vanuit die invalshoek werk ik met een eenvoudige, maar veelzeggende definitie:

Assertief optreden betekent: goed voor jezelf zorgen, terwijl je tegelijkertijd goed voor de relatie met de ander blijft zorgen.

En juist die combinatie blijkt in de praktijk vaak lastig.

Zodra het spannend wordt, kiezen we vaak onbewust één kant:
óf we geven toe om de relatie te sparen,
óf we drukken door om ons punt te maken.

Assertiviteit zit daar precies tussenin.
Niet als trucje, maar als bewuste vaardigheid.

Waarom assertief communiceren spannend wordt voor het brein dat veiligheid en overleven zoekt

Assertief communiceren wordt spannend op het moment dat ons brein veiligheid en overleven belangrijker vindt dan helder communiceren.

Ons brein is niet ontworpen om eerlijk, open of relationeel vaardig te communiceren.
Het is ontworpen om ons veilig te houden.

En veiligheid betekent voor een mens, vanaf het allereerste begin:
erbij horen.

Als baby zijn we volledig afhankelijk van onze ouders of verzorgers.
Niet erbij horen betekent letterlijk: niet overleven.

Wanneer een baby gedrag vertoont dat afkeuring oproept — bijvoorbeeld een fles uit de hand slaan — wordt dat niet ervaren als feedback, maar als gevaar.
Het brein past zich onmiddellijk aan.

Zo leren we al heel jong:
welk gedrag acceptatie oplevert,
welk gedrag spanning oproept,
en wat we beter wel of niet kunnen laten zien.

Die lessen worden geen herinneringen, maar geautomatiseerde patronen.

• 
• 
• 

Waarom feedback het brein raakt op een neurologisch overlevingsniveau

Feedback raakt het brein niet alleen emotioneel, maar ook neurologisch op het niveau van overleven.

Zelfs in organisaties waar feedback wordt gepresenteerd als leerzaam of noodzakelijk, blijft het diep van binnen vaak onveilig voelen.

Waarom?
Omdat feedback nog steeds raakt aan dezelfde oeroude vraag:
“Hoor ik er nog bij?”

Op dat moment schakelt het brein over naar overleven.
Niet figuurlijk, maar neurologisch.

In die zin kun je zeggen:
ons brein gaat even een beetje dood.

Feedbackgesprekken: twee breinen die tegelijk proberen te overleven

In feedbackgesprekken staan vaak twee breinen tegelijkertijd in overlevingsstand: dat van de ontvanger én dat van de gever.

Ook de feedbackgever:

• wil de relatie behouden,
• wil niet afgewezen worden,
• wil erbij blijven horen.

En precies daarom lopen feedbackgesprekken zo vaak vast:
twee systemen die allebei proberen te overleven.

NLP en het herkennen van automatische communicatiepatronen

NLP helpt je vooral om je automatische communicatiepatronen te herkennen.

Want 99,99999999999% van ons gedrag verloopt onbewust —
zeker wanneer het spannend wordt en relaties op het spel staan.

Pas wanneer je ziet wat je doet, waarom je het doet en welk effect dat heeft, ontstaat er keuzevrijheid.
En zonder bewustzijn is er geen verandering.

Goede intentie versus effectief gedrag in communicatie

Vrijwel iedereen heeft een goede intentie.
En daar gaat het vaak mis.

Zolang iemand blijft zeggen:
“Maar ik bedoelde het goed”,
en daarmee zijn gedrag verdedigt, stokt het gesprek.

Want een goede intentie zegt niets over het effect.

Effectieve communicatie vraagt dat we drie dingen uit elkaar halen:

• Intentie – wat je wilde bereiken
• Gedrag – wat je daadwerkelijk deed
• Effect – wat het bij de ander teweegbracht

Zolang iemand zijn gedrag blijft verdedigen met de intentie, verandert er niets.

Want:
als je doet wat je altijd hebt gedaan,
krijg je wat je altijd hebt gekregen.

NLP-oefening: feedback geven met aandacht voor intentie én effect

Feedback geven wordt pas effectief wanneer de ander kan zien dat zijn goede intentie niet automatisch het gewenste effect heeft bereikt.

Stap 1 – Erken de goede bedoeling
“Ik kan me voorstellen dat je dit deed met een goede bedoeling.”

Stap 2 – Benoem gedrag en effect
“Wat ik zag / hoorde was … en dat had dit effect op mij.”

Stap 3 – Maak het onderscheid expliciet
“Kun je je voorstellen dat, ondanks je goede bedoeling, dit gedrag niet het effect had dat je eigenlijk wilde bereiken?”

Stap 4 – Richt je op de toekomst
“Als je dit wél wilt bereiken, wat zou je dan de volgende keer anders kunnen doen?”

Nu gaat het niet meer over gelijk hebben, maar over effectiviteit.

NLP-oefening: feedback ontvangen zonder vast te blijven zitten in je intentie

Feedback ontvangen vraagt het vermogen om je goede intentie los te koppelen van het effect.

Stap 1 – Pauzeer
“Ik hoor dit, en ik neem even een moment.”

Stap 2 – Scheid intentie en effect
Mijn bedoeling kan goed zijn, maar dat zegt niets over het effect.

Stap 3 – Erken dat goed bedoeld niet automatisch goed uitgepakt is
“Als dit mijn bedoeling was, heeft mijn gedrag dat effect ook werkelijk bereikt?”

Stap 4 – Onderzoek het effect
“Wat deed dit met jou?”

Stap 5 – Kies bewust
Niet omdat je fout zat, maar omdat je iets anders wilt bereiken.

Assertiviteit als dagelijkse NLP-vaardigheid

Assertiviteit is geen trucje, maar een dagelijkse NLP-vaardigheid.
Het vraagt bewustzijn van:

• je intentie,
• je gedrag,
• en het effect daarvan op de ander.

Juist op momenten waarop het spannend wordt.

Effectief communiceren begint bij bewustwording

Effectief communiceren begint niet bij betere woorden, maar bij bewustwording.

Zolang we ons vastgraven in onze goede bedoelingen, verandert er niets.
Zodra we bereid zijn te kijken naar het effect van ons gedrag, ontstaat beweging.

Dat is de kern van assertief communiceren.
En dat is precies waar NLP zijn kracht laat zien.